JAMUSIWIMPI/ADIVINANZAS/RIDDLES
BY
ROMAN CRESPO
Kun kuns siritasa
Jisk'aki
wali wilantata
jakiri
wich'inkapata warkuta
¿Kunaspasa?
Wayk'a
Kun kuns siritasa
Lakani, jan maq'iri
sunkhani, janiwa chachakiti
p'iqinisasa
jan lu'iri, jan parliri, jan uñjiri
¿Kunaspasa?
Ajo
Kun kuns siritasa
Janq'u kanakañitwa
mesa pataru uchapxitu
naya patjaru rijsuñataki
kunati p'iqiparu puri
¿Kunaspasa?
Papel, laphi
Kun kuns siritasa
Purakana sunkhani
ch'ulqi kallachani
pataru makhati
aynachari saraqi
irnaqasiriruxa
¿Kunaspasa?
cepillo, isi phiskuña
Kun kuns siritasa
Kunkana wayupxitu
wiskhama
waranq jaqiwa
jiwt'ayirista munasinxa.
¿Kunaspasa?
corbata, kunka chinuña
Kun kuns siritasa
arkataxa jalti
jaytataxa arkiri
¿Kunaspasa?
Ch'iwi
Kun kuns siritasa
Apasaxa thaqata
jan apasasti
janiw thaqañakiti
ni munañasa
¿Kunaspasa?
K'uti
Kun kuns siritasa
Thuquñ munasaxa awayt'astwa
Awayt'asisawa thuqur mantawayta
thuqunnataki jan awayuni
awayumpixa janiwa thuqunjamakiti
¿Kunaspasa?
Trompo, thuquri
Kun kuns siritasa
Wakulljama
lamanajama
katuñ munasaxa inaki
¿Kunaspasa?
Uma
Kun kuns siritasa
Jallu qalltañanxa k'achachasi
thayapachanxa junt'utatayi
lapaka pachanxa thayayayiri
Thayapachansti wastata junt'utayiri
¿Kunaspasa?
Quqa
Kun kuns siritasa
Ch'ujña yuriri
armata waynakasaxa
awkiptataxa janq'uta ist'ayapxitu
naqhantayañataki
¿Kunaspasa?
Tabaco, cigarro, pitaña
Kun kuns siritasa
Kunasa utji
jilatataparuxa
pisi uñjaña
¿Kunaspasa?
Ch'amaka
Kun kuns siritasa
Uruxa aycha phuqata
arumasti ch'usa
laka ansatatata
¿Kunaspasa?
wiskhu (zapato)
Kun kuns siritasa
¿Kuna laq'usa
p'iqi patana kayupampi sariri?
¿Kunaspasa?
K'uti
Kun kuns siritasa
Phisqa jila-sullka mayacht'asita
Uñkatasiña munasaxa inamaya
katjasitaruxa
inakamayawa jaljtayannaxa
¿Kunaspasa?
Luk'ananaka
Kun kuns siritasa
Phisqa waranqat jilawa
jila-sulkaxa mä p'iyaru mantapxa
warmi suti apsusisa
chacha sutsti chhaqawayapxi
Trigo - jak'u
¿Kunaspasa?
Uma ch'aqanakampi
lupi qhananpi
mayacht'atawa uñjayasta
musphañamataki.
Kurmi
Kun kuns siritasa
Uta phuqawa
pallapallanakaxa
wila p'iqini
taqini winkurt'ata
¿Kunaspasa?
Fosoforo, nina lawa
Kun kuns siritasa
Lliphipkiri
wist'unaqasa
jan lakani q'aslaliri
jan jakasa, unjtawayiri
jan kayuni, saranaqiri
jan qarjiri, jalaki jali
pachpapuniru jaliri
¿Kunaspasa?
Jawira