JAMUSIWIMPI/ADIVINANZAS/RIDDLES


BY


ROMAN CRESPO



Kun kuns siritasa

Jisk'aki

wali wilantata

jakiri

wich'inkapata warkuta

¿Kunaspasa?



Wayk'a


Kun kuns siritasa

Lakani, jan maq'iri

sunkhani, janiwa chachakiti

p'iqinisasa

jan lu'iri, jan parliri, jan uñjiri

¿Kunaspasa?



Ajo


Kun kuns siritasa

Janq'u kanakañitwa

mesa pataru uchapxitu

naya patjaru rijsuñataki

kunati p'iqiparu puri

¿Kunaspasa?



Papel, laphi



Kun kuns siritasa

Purakana sunkhani

ch'ulqi kallachani

pataru makhati

aynachari saraqi

irnaqasiriruxa

¿Kunaspasa?


cepillo, isi phiskuña


Kun kuns siritasa

Kunkana wayupxitu

wiskhama

waranq jaqiwa

jiwt'ayirista munasinxa.

¿Kunaspasa?


corbata, kunka chinuña


Kun kuns siritasa

arkataxa jalti

jaytataxa arkiri

¿Kunaspasa?


Ch'iwi


Kun kuns siritasa

Apasaxa thaqata

jan apasasti

janiw thaqañakiti

ni munañasa

¿Kunaspasa?


K'uti


Kun kuns siritasa

Thuquñ munasaxa awayt'astwa

Awayt'asisawa thuqur mantawayta

thuqunnataki jan awayuni

awayumpixa janiwa thuqunjamakiti

¿Kunaspasa?


Trompo, thuquri


Kun kuns siritasa

Wakulljama

lamanajama

katuñ munasaxa inaki

¿Kunaspasa?


Uma


Kun kuns siritasa

Jallu qalltañanxa k'achachasi

thayapachanxa junt'utatayi

lapaka pachanxa thayayayiri

Thayapachansti wastata junt'utayiri

¿Kunaspasa?


Quqa


Kun kuns siritasa

Ch'ujña yuriri

armata waynakasaxa

awkiptataxa janq'uta ist'ayapxitu

naqhantayañataki

¿Kunaspasa?


Tabaco, cigarro, pitaña


Kun kuns siritasa

Kunasa utji

jilatataparuxa

pisi uñjaña

¿Kunaspasa?


Ch'amaka


Kun kuns siritasa

Uruxa aycha phuqata

arumasti ch'usa

laka ansatatata

¿Kunaspasa?


wiskhu (zapato)


Kun kuns siritasa

¿Kuna laq'usa

p'iqi patana kayupampi sariri?

¿Kunaspasa?


K'uti


Kun kuns siritasa

Phisqa jila-sullka mayacht'asita

Uñkatasiña munasaxa inamaya

katjasitaruxa

inakamayawa jaljtayannaxa

¿Kunaspasa?


Luk'ananaka


Kun kuns siritasa

Phisqa waranqat jilawa

jila-sulkaxa mä p'iyaru mantapxa

warmi suti apsusisa

chacha sutsti chhaqawayapxi

Trigo - jak'u

¿Kunaspasa?


Uma ch'aqanakampi

lupi qhananpi

mayacht'atawa uñjayasta

musphañamataki.


Kurmi


Kun kuns siritasa

Uta phuqawa

pallapallanakaxa

wila p'iqini

taqini winkurt'ata

¿Kunaspasa?



Fosoforo, nina lawa


Kun kuns siritasa

Lliphipkiri

wist'unaqasa

jan lakani q'aslaliri

jan jakasa, unjtawayiri

jan kayuni, saranaqiri

jan qarjiri, jalaki jali

pachpapuniru jaliri

¿Kunaspasa?


Jawira


kut'aņa