Introducción a la Gramática Aymara

ARTICULOS RELACIONADOS

Introducción

Alfabeto

Paradigmas del Verbo

Vocabularios


Página principal de Aymara Uta
El contenido de esta gramática es un resultado ecléctico de algunos items de la bibliografía usada en este site. Debe ser considerada como gramática superficial. Sin embargo, aspiramos que el visitante de esta introducción, interesado, consiga comunicarse en aymara usando formas rudimentarias.

Hasta el momento contamos con 4 páginas organizadas así:

  • Introducción.- Es la presente página con algunas tablas de vocabulario elemental.
  • Alfabeto.- En ésta página es presentado el alfabeto oficial aymara denominado de único. Este es un buen alfabeto de caracter fonémico, esto significa que cada letra representa un único fonema y recíprocamente cada fonema considerado es representado por una única letra. También son presentados algunos otros alfabetos precursores y sus equivalencias. Todas las palabras aymara de esta gramática son ecritas usando este alfabeto.
  • Pardigmas del Verbo.- Paradigma de las conjugaciones en tiempo y en modo de todos los verbos del aymara. Además para los verbos transitivos, también, es presentado el paradigma de las formas transicionales en tiempo y modo. Ambos paradigmas son interactivos y por cada verbo, haciendo uso de la interactividad de esta página, se pueden obtener hasta 300 formas verbales diferentes.
  • Vocabularios.- En los sentidos Aymara-->Castellano, Aymara-->Inglés y sus respectivos inversos. Están organizados por temas: verbos, sustantivos(animales, alimentos..., etc.), adjetivos y son interactivos.

AFIRMACIÓNNEGACIÓNINCERTEZA
Jisa=SíJani=NóInasa=Tal vez

LAS 4 PERSONAS GRAMATICALES DEL AYMARA
SingularNayaYo
JumaTu
JupaEl/Ella
JiwasaTu y Yo
PluralNayanakaNosotros(interlocutor excluído)
JumanakaUstedes
JupanakaEllos/Ellas
JiwasanakaNosotros(interlocutor incluído)

CONTANDO (JAKHUÑA)
Maya1Tunka-mayani11Kimsa-tunka30
Paya2Tunka-payani12Pusi-tunka40
Kimsa3Tunka-kimsani13Phisqa-tunka50
Pusi4Tunka-pusini14Suxta-tunka60
Phisqa5Tunka-phisqani15Paqalqu-tunka70
Suxta6Tunka-suxtani16Kimsaqalqu-tunka80
Paqalqu7Tunka-paqalquni17Llatunka-tunka90
Kimsaqalqu8Tunka-kimsaqalquni18Pataka100
Llatunka9Tunka-llatunkani19Phisqa-pataka500
Tunka10Pätunka20Waranqa1000

COLORES (SAMANAKA)
AymaraEspañolAymaraEspañol
QhanaClaroJanq'uBlanco
Janq'ullaBlanquecinoCh'amakaOscuro
Ch'iyaraNegroChuriColor apagado
AllqaDe dos coloresChupikaRojo
Ch'uxñaVerdeQ'illuAmarillo
LaramaAzul marinoQaqaGris
SajunaAzulCh'ixiBlanquinegro
QupaVerde esmeraldaMilluBeige
PaquDoradoArumitaAnaranjado
Ch'umpiCaféUqiPlomo
LaqampuCelesteQhistiTiznado
K'ulliMoradoChuchiPardo claro

Algunas otras expresiones útiles
Aymara Español
KamisarakiHola
Winus tiyasBuenos dias
Winas tärisBuenas tardes
YuspagaraGracias
JakisiñkamaAdios
SaräMe voy
JutmaVen acá
QurpaAlojamiento
ThakiCamino
Janiw yatktiYo no sé
Nayax Aymara parlt'awaYo hablo Aymara
Jaya(Jak'a)Lejos(Cerca)
Aynacha(Alaxa)Abajo(Arriba)
Kunjamaskatasa?Como estás?
Nayax walisktaw,..., jumastiYo estoy bien ...y tu?
Kawkidonde?
Kawki pirs munta? Cuál quieres?
Kunjatacomo?
Kunaque?
KunataPorque?
Kawkis uñstanta?De donde apareces?
Uka ch'ullu muntwaQuiero ese chullo
Uka ch'ullu alxïtaVéndeme ese chullo
Khawkhas?Cuanto es?
Mä rat past'arapï jilataVoy a pasar un momento amigo/hermano
Ikiw purituEstoy con sueño
Arsu mayaki arsuma Dí por lo menos alguna cosa
Aka isix thathawa(t'iqiwa)Esta ropa es ancha(apretada)
Kunjamas akax jumataqix?Que te parece esto?
Askiru Churata Tatay(Mamay)Bueno(a)s días, tardes o noches
(saludo arcaico)

PAGINA INICIAL de AYMARA UTA